تالاب گمیشان جزء تالابهای بین المللی است که با 17700 هکتار وسعت و عمق متوسط یک و نیم متر در شمال شرق بندر ترکمن واقع شده است، این تالاب از جنوب به رودخانه گرگان، از شمال به رودخانه اترک و از غرب محدود به نواری از تپه های شنی است که این محل را از دریای خزر جدا می کند. در این تحقیق بررسی فلوریستیک و پوشش گیاهی تالاب گمیشان مد نظر بوده است. این تحقیق نشان می هد که از 116 گونه موجود در تالاب، گونه های Aster tripolium،Calamogrostis pseudophragmites ، Halocnemum strobilaceum در انتهای جنوب شرقی آن به چشم می خورند که به تناسب کاهش عمق آب، کلنیهایی از این گیاهان تا لبه های آب نفوذ می نمایند. گونه های هالوفیت یا شوررست مانند:Halocnemun strobilaceum, Salicornia europaea, Salsola rigida, Halostachys caspica, Tamarix galica وT. Ramosissima ، در سواحل شرقی افزایش یافته، مهمترین گونه های شوررست غالب در سواحل شرقی و جنوب شرقی Halocnemum strobilaceum و Salicornia europaea می باشند. همچنین مهمترین گونه های آبزی تالاب، که در ناحیه شمال و شمال شرقی متمرکز بوده و عموما در عمق کم رشد و یا به کناره های تالاب توسط آب آورده شده بودند، شامل گونه های Potamogeton pectinatus و Zannichelia palusteris و Ruppia maritima و Ceratophyllum demersum هستند و در برخی نقاط کم عمق، گیاه Phragmites australis و Juncus sp. به سمت عمق آب پیشروی داشته و اجتماعات کوچکی به ویژه در مناطق شمال غربی تشکیل داده اند. با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش، تالاب گمیشان از نظر پوشش گیاهی و همچنین فلور گیاهان آبزی غنی بوده و گسترش گیاهان شوررست در امتداد سواحل شرقی و شمالی نسبتا چشمگیر است.

نیترات و فسفات مواد مغذی محدودکننده تولید اولیه و مؤثر بر یوتریفیکاسیون هستند. به همین دلیل اثرات آن ها در شش ایستگاه از تالاب بین المللی گمیشان و یک ایستگاه دریا مطالعه شد. برخی پارامترهای محیطی در محل توسط دستگاه مولتی پارامتر و مواد مغذی توسط اسپکتروفتومتر در آزمایشگاه سنجیده شدند. مقدار جذب فاکتور کلروفیلa، پس از فیلتراسیون (45/0G/FF, ) و استخراج در استون90%، در اسپکتروفتومتر به دست آمد. نتایج نشان داد، عمق کم تالاب موجب بارگذاری فسفر به ویژه در 3s و 4s بود که تحت تأثیر فاضلاب و کود کشاورزی بودند. هر چند عوامل اقلیمی به عنوان عوامل اولیه خشک سالی در منطقه مطرح هستند اما تغییرات کاربری زمین نیز بر میزان تولید رواناب و خشک سالی هیدرولوژیکی مؤثر بودند. کدورت در ایستگاه دریای خزر و دهانه گرگان رود بالا بود که با کاهش آن طی دوره مطالعه نرخ دسترس پذیری ارتوفسفات افزایش یافت. بعلاوه، در این دو ایستگاه، نیترات نقش محدودکننده تر داشت. در سایر ایستگاه های مطالعاتی، همبستگی مثبت بین کدورت، کلروفیل a و ارتوفسفات وجود داشت و همبستگی پیرسون در تأیید آن، ارتباط معنی دار ارتوفسفات وChla log را نشان داد (**69/0). بر اساس نتایج، اقدامات حفاظتی، پایش دوره ای وکنترل بارگذاری مواد مغذی، در کاهش یوتریفیکاسیون در تالاب بین المللی گمیشان ضروری است.

تالاب گمیشان که در حاشیه جنوب شرقی دریای خزر قرار دارد، از ویژگیهای بوم شناختی بسیار ارزشمندی برخوردار است. از آنجا که این تالاب، که بخش عمده آن در کشور ما قرار دارد، ناشناخته مانده و نیز با توجه به نقش و اهمیت زیادی که زئوپلانکتون ها در زنجیره های غذایی این تالاب دارند، این مقاله به بررسی آنها پرداخته است. زئوپلانکتون های تالاب گمیشان در 15 گروه متعلق به 5 شاخه شناسایی شده اند. تراکم این جانوارن ذره بینی در 5 ایستگاه و طی 12 ماه پیاپی، از طریق انجام نمونه برداری، شناسایی و مطالعات آزمایشگاهی و آماری مورد بررسی قرار گرفته است. تغییرات زمانی زئوپلانکتونها تفاوتهای قابل ملاحظه ای را نشان می دهد. کمترین تراکم این موجودات مربوط به بهمن و پس از آن دی ماه بوده است. در حالی که در تابستان و اوایل پاییز تراکم اکثر گروه ها در بالاترین حد خود ملاحظه شد. میانگین تراکم یکساله هر یک از 15 گروه زئوپلانکتون و همچنین حداقل و حداکثر تراکم آنها، که با احتمال 95% در محیط هر یک از ایستگاهها و نیز در کل تالاب قابل مشاهده می باشند، محاسبه و ارایه شده است. ضمنا برای هر یک از این گروه ها، شاخص توزیع و همچنین چگونگی پراکنش فضایی افراد متعلق به جمعیت های آنها به تفکیک توزیع یکنواخت، یا لکه ای و یا تصادفی معرفی شده است. شاخص های تنوع نیز برای مجموعه زئوپلانکتونی موجود در محیط هر ایستگاه محاسبه گردیده است. بالاخره مواردی از تراکم و تنوع این جانداران در تالاب گمیشان، با محیط هم جوار دریای خزر، که گویای غنای این تالاب می باشد، مورد مقایسه قرار گرفته است. به طور کلی می توان نتیجه گیری نمود که اجتماعات زئوپلانکتونی زیستمند در تالاب گمیشان به دلیل تنوع مطلوب آنها از پیچیدگی و ثبات برخوردارند و لذا در پاسخ به تغییرات محیطی دارای توان لازم می باشند.

تالاب ها تأثیری زیادی در میکرواقلیم و حفظ تعادل هیدرولوژیک و زیستی هر منطقه دارند. بنابراین این پژوهش با هدف ارزیابی مخاطرات محیط زیستی تالاب بین المللی گمیشان براساس روش تصمیم گیری چندمعیارة TOPSIS انجام شد. در این پژوهش، تمرکز بر شرایط محیط زیستی تالاب گمیشان است و کلیة عوامل تنش زا که باعث برهم خوردن تعادل بوم شناختی تالاب می شود، مورد بررسی قرار گرفت. مرحلة اول پژوهش شامل تشریح، تجزیه و تحلیل سیستمی و شناخت ریسک های منطقه براساس روش DPSIR، مرحلة دوم انتخاب سه شاخص (شدت اثر، احتمال وقوع و حساسیت محیط پذیرنده) و نمره دهی به ریسک ها و مرحلة آخر رتبه بندی ریسک ها براساس روش TOPSIS است. براساس نتایج روش DPSIR، 15 ریسک برای تالاب شناسایی گردید. نتایج حاصل از رتبه بندی ریسک های تهدیدکننده با استفاده از روش TOPSIS حاکی از آن است که انتقال پساب کشاورزی به رودخانه های اترک و گرگان رود به تالاب، انتقال پساب استخرهای پرورش ماهی و میگو، ورود پساب تصفیه خانه شهر گمیشان و روستاهای اطراف و وقوع دوره های خشکسالی با توجه به میزان Cli به ترتیب در اولویت های اول تا چهارم قرار دارند. همچنین، براساس سطح بندی مخاطرات، در تالاب گمیشان 20% مخاطرات در ردة غیرقابل تحمل، 6/6% درصد مخاطرات در ردة قابل توجه، 13/4% مخاطرات در ردة متوسط، %40 مخاطرات در ردة قابل تحمل و 20% مخاطرات در ردة جزئی قرار گرفتند. براساس نتایج پژوهش، پیشنهاد می گردد مدیران یک مدیریت واحد در این تالاب انجام دهند تا علاوه بر تأمین نیاز آبی تالاب ها جهت حفظ پایداری خود نیازهای جوامع محلّی منطقه را بدون کمترین اثر منفی بر شرایط فیزیکی، شیمیایی و هیدرولوژیکی تالاب برآورده نماید.

تالاب گمیشان برای پرندگان آبزی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. به طوری که این تالاب به عنوان یک «منطقه مهم برای پرندگان» در مقیاس جهانی شناخته شده است. در این مقاله، تغییرات سالانه مربوط به جمعیت گونه های پرندگان، براساس سرشماری های نیمه زمستانی ارایه شده است. همچنین از اسفند 1377، در 12 ماه پیاپی، شمارش پرندگان به تفکیک 3 نوع بوم سازگان این تالاب انجام شده و در جدولی آمده است. پرندگان آبزی این تالاب از لحاظ مهاجرت به 4 گروه مهاجر زمستانی، مهاجر جوجه آور، مهاجر عبوری و مهاجر 4 فصل تقسیم می شوند. تقسیم بندی گونه ای و جمعیتی پرندگان آبزی به تفکیک 3 نوع بوم سازگان قابل تشخیص در این تالاب نیز با توجه به شرایط زیستگاهی لازم برای انواع گوناگون پرندگان آبزی انجام شده است. بوم سازگان حاشیه شرقی تالاب، بیشترین تعداد (75 درصد) از پرندگان آبزی این تالاب را مورد حمایت قرار داده است. بوم سازگان آب با میانی تالاب 14 درصد و بوم سازگان نیزار غربی تالاب 11 درصد تعداد پرندگان آبزی را در خود جای داده اند. تعداد 4 گونه از پرندگان مشاهده شده در این تالاب در فهرست سرخ گونه های در معرض تهدید جهان قرار دارند. جمعیت مهاجر زمستانی تعداد 20 گونه از پرندگان این تالاب، در برخی از سال ها بیش از 1 درصد جمعیت جهانی آنها بوده است. شاخص های تنوع گونه ای و نیز شباهت بوم سازگانی، برای پرندگان آبزی مربوط به این تالاب محاسبه و ارایه شده است.

با توجه به نقش مهم بی مهرگان کف زی در اکوسیستم های آبی، هدف از انجام این بررسی، شناسایی وضعیت این موجودات در تالاب گمیشان بوده است. نمونه برداری توسط گرب نوع اکمن از رسوبات بستر تالاب، در محل 5 ایستگاه انتخابی و به مدت 12 ماه پیاپی (از اسفند 77 تا پایان بهمن 78 ) انجام گرفت. نمونه های به دست آمده، پس از رنگ آمیزی توسط محلول رزبنگال، به تفکیک ماکروبنتوزها و مایوبنتوزها، شناسایی و شمارش شدند. در میان ماکروبنتوزها، بیشترین تراکم مربوط به گونه Pyrgula caspia از رده شکم پایان بود. بعد از آن به ترتیب Abra ovata، Creastoderma sp.، Balanus sp.، Nereis diversicolar، Mytilaster lineatus و Dreissena sp. دارای تراکم های بیشتری بودند. در میان مایوبنتوزها بیشترین تراکم مربوط به راسته روزنه داران و پس از آن به ترتیب Ostracoda، Nematoda و Bivalve larvae بود. میانگین تراکم یکساله و همچنین حداقل و حداکثر تعداد در متر مربع، که با احتمال 95 درصد در محل هریک از ایستگاه ها قابل مشاهده است، به طور جداگانه برای ماکروبنتوزها و مایوبنتوز ها محاسبه شد. همچنین پراکنش جمعیتهای مربوط به تمام بی مهرگان مورد بررسی در بستر تالاب، به صورت لک های به دست آمد. بر اساس 3 شاخص مختلف، تنوع بی مهرگان کف زی بررسی شده و از این لحاظ، بستر تالاب در محل ایستگاه های نمونه برداری مورد مقایسه قرار گرفته است.

انتخاب مولفه های بیولوژیکی به عنوان بایواندیکاتور در پایش سلامتی اکوسیستم ها سودمند بوده و تغییرات آینده محیط زیست را نشان می دهد. پیشرفت شاخص های زیستی آشکارگر برای ارزیابی خطرات ناشی از فلزات سنگین در اکوسیستم های تالابی مهم و ضروری بوده و به عنوان سیستم های اخطاردهنده برای آلودگی محیط زیست تلقی می شوند. موجودات آبزی قادرند از منابع تغذیه ای گوناگون، غلظت های چند برابر فلزات در آب را در بدن خود انباشت نمایند. سخت پوستان عالی به عنوان حلقه ای از زنجیره غذایی اکوسیستم های تالابی به دلیل جذب و تجمع فلزات سنگین در بدن خود می توانند نشانگر افزایش نسبی این آلاینده ها در محیط زیست خود باشند. در زمستان 1389 با استفاده از گراب اکمن تعداد 42 قطعه گاماروس در نقاط مختلف تالاب بین المللی گمیشان نمونه برداری شد. همچنین از ستون آب و رسوبات سطحی 3 ایستگاه نیز نمونه برداری صورت گرفت. نمونه های آب، رسوبات سطحی و گاماروس (Pontogammarus maeoticus) به ترتیب به روش های Water sampling، Standard methods و ASTM آماده سازی شد. سپس با استفاده از دستگاه جذب اتمی غلظت دو فلز سنگین سرب و آهن در تمامی نمونه ها قرائت شد. نتایج نشان داد که بیشترین غلظت فلزات سرب و آهن در بدن گاماروس به ترتیب 1.55 و 12.18 میکروگرم بر گرم وزن بود. آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین فلز غیرضروری سرب و فلز ضروری آهن در بدن میگو همبستگی مثبت، پایین و غیرمعنی داری وجود داشت (r=0.38، p=0.2). از طرفی میانگین غلظت فلزات سرب و آهن در ستون آب به ترتیب 0.16±0.01 و 0.28±0.15 و در رسوبات سطحی نیز به ترتیب 2.22±0.81 و 3.61±0.54 قسمت در میلیون به دست آمد. بین غلظت های سرب و آهن در ستون آب و رسوبات سطحی همبستگی مثبت و بالایی وجود داشت. به طور کلی میانگین غلطت سرب و آهن در بدن گاماروس، آب و رسوبات سطحی محل نمونه برداری در تالاب بین المللی گمیشان پایین تر از حد سمی بود.

این تحقیق به منظور پایش غلظت دو فلز سنگین روی و آهن در بافت کبد و کلیه پرنده وحشی چنگر (30 قطعه)، گاماروس (42 قطعه)، ستون آب و رسوبات سطحی 3 ایستگاه در تالاب بین المللی گمیشان در زمستان 1389 انجام شد. آماده سازی نمونه های آب، رسوبات سطحی، بافت های پرنده چنگر (Fulica atra) و گاماروس  (Pontogammarus maeoticus)به ترتیب به روش های sampling Water،Standard methods ،AOAC  و ASTM انجام و سپس غلظت فلزات روی و آهن توسط دستگاه جذب اتمی قرائت شد. نتایج نشان داد که میانگین غلظت فلز روی در کبد و کلیه چنگر به ترتیب 14.9 و 13.4 و آهن 300.5 و 77.6 میکروگرم بر گرم وزن تر بود. میانگین غلظت روی و آهن در گاماروس به ترتیب 5.4±0.9 و 10.4±1.2 میکروگرم بر گرم وزن تر محاسبه شد. آزمون همبستگی پیرسون نشان داد که بین مقادیر روی و آهن در گاماروس همبستگی بالا و معنی دار وجود داشت (p<0.01 و r=0.98). متوسط غلظت روی و آهن در آب به ترتیب 0.11±0.02 و 0.28±0.15 و در رسوبات سطحی 2.68±0.82 و 3.61±0.54 میلی گرم بر لیتر بود. به طور کلی غلظت های فلزات سنگین روی و آهن در ستون آب، رسوبات سطحی، بافت کبد و کلیه چنگر و گاماروس تالاب بین المللی گمیشان پایین تر از حد سمی بود.

در بررسی تنوع گونه ای ماهیان منطقه ساحلی تالاب گمیشان که از پاییز 1385 تا تابستان 1386 دو بار در هر فصل انجام شد، 13555 نمونه متعلق به 15 گونه از 8 خانواده صید گردید. تنوع و فراوانی کلی گونه ها بین فصول و فراوانی هر یک از گونه ها در فصول مختلف دارای تفاوت های معنی داری بود. گونه Atherina boyeri در سه فصل بهار، تابستان و زمستان و گونهGambusia holbrooki  در پاییز ماهی غالب بود. گونهAlburnus alburnus  کمترین فراوانی را بین گونه ها در طول یک سال نشان داد. از شش گونه گاوماهیان، بیشترین فراوانی سالیانه را گونهNeogobius fluviatilis  و کمترین فراوانی سالیانه را گونه Benthophilus leobergius  داشت. در منطقه ساحلی تالاب گمیشان، بالاترین شاخص شانون و تنوع گونه ای در زمستان، بالاترین شاخص غنای گونه ای در بهار و بالاترین شاخص همگنی گونه ای در زمستان مشاهده گردید.